گاهی داشتن ظاهری شبیه معتادها، دردسرهایی ایجاد می کند . چشمان تو رفته، پشت کمی خمیده، قیافه ای زرد و تیره گون و کمی هم شل و وارفته حرف زدن از مشخصات کلی معتاد است و ممکن است هر بیننده ای تصور کند هر که این مشخصات را دارد ، پس معتاد است.
اما از یک سو در زمان حاضر هستند کسانی که این مشخصات را از نظر ظاهری به علت بیماری، استفاده از برخی داروها و یا موارد دیگر دارند اما تا به حال نه پکی به سیگار زده اند و نه به ماده ای اعتیاد دارند . البته از سوی دیگر افرادی هم در جامعه به سر می برند که واقعا معتاد هستند و ظاهر آنها نیز اعتیاد را از دور داد می زند و عکس این موضوع نیز صادق است.
از سویی دیگر برخی کارشناسان معتقدند که افراد پاک ( کسانی که اعتیاد خود را ترک کرده اند) به رغم ترک اعتیادشان ، باز هم ظاهری معتاد گونه دارند.
** پلیس با کسانی که ظاهری شبیه معتاد ها دارند چه برخوردی می کند؟
پلیس بر اساس ماده ۱۶ قانون مبارزه با مواد مخدر می تواند هر فردی با ظاهر معتادگونه را دستگیر کند و وی را به مراکز مربوطه همچون مراکز گذری خدمات به معتادان (DIC) تحویل دهد.
کارشناسان حوزه اعتیاد این اقدام پلیس را می ستایند اما در عین حال به پارادوکسی اشاره می کنند که جای تامل دارد.
پلیس هنگامی که فرد به ظاهر معتاد را دستگیر می کند، وی را به مراکز مربوطه می برد تا اعتیاد او ترک شود . اما آیا هر کس ظاهری شبیه معتادها داشته باشد ، معتاد است ؟
شاید آن فرد، معتاد نباشد و اگر هم باشد ، شاید در حال طی فرایند درمان است؟
پرسشی پیشآمد کرده است مبنی بر اینکه اصلا اگر فردی به ظاهر معتاد، واقعا معتاد باشد ، اگر پلیس وی را دستگیر کند، آیا این فرد ، از نظر روانی آمادگی ترک اعتیادش را دارد؟
دکتر « سعید صفاتیان» رییس کار گروه کاهش تقاضای کمیته مستقل مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام در این ارتباط می گوید : مراکز DIC هر روز شاهد ورود افرادی است که پلیس آنها را به علت ظاهرشان ، دستگیر کرده است. البته برخی از همین دستگیر شدگان ، واقعا معتاد هستند و برخی دیگر هم به علت سوء تفاهم ناشی از ظاهرشان ، دستگیر می شوند. اما به هر حال پلیس در این راستا وظیفه قانونی خود را انجام می دهد.
وی در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی ایرنا افزود : پلیس بر اساس ماده ۱۶ قانون مبارزه با مواد مخدر ، می تواند به دستگیری کسانی که تجاهر به اعتیاد دارند، اقدام کند اما مساله اینجاست ، ممکن است کسی که تجاهر به اعتیاد دارد واقعا معتاد نباشد و یا اینکه اگر معتاد هم باشد اگر توسط پلیس به مراکز اجباری ترک اعتیاد برود ، از انجا که آمادگی روانی برای ترک ندارد ، پس از مدتی دوباره به اعتیاد روی آورد.
وی در خصوص این ماده می گوید : با این تفاسیر شاید نیاز باشد در یک جمع بندی با حضور نمایندگان حوزه مقابله با عرضه و کاهش تقاضا ، موضوع معتاد متجاهر دقیقا مشخص نمود.
وی می گوید: معتاد اگر بخواهد اعتیاد خود را ترک کند باید برای این کار آمادگی روانی داشته باشد وگرنه اگر به زور و اجبار به مراکز ترک منتقل شود ، به رغم پاک شدنش از اعتیاد ( البته از نظر جسمی) از آنجا که وابستگی روانی دارد، احتمال بازگشتش به مواد زیاد است .
صفاتیان با تاکید بر اصلاح ماده ۱۶ می افزاید: با این تفاسیر این ماده آن طور که می بایست موثر نبوده و اکثر معتادان به اعتیاد خود باز می گردند، که فرستادن معتاد به کمپ اجباری ترک، برای دولت هزینه های زیادی در بردارد. این در حالی است که باید نقش دانشگاه های علوم پزشکی و سازمان بهزیستی در درمان صحیح و مراقبت پس از خروج پر رنگ تر شود و از سازمان های مردم نهاد نیز یاری خواست .
این کارشناس حوزه اعتیاد به تبصره ۲ ماده ۱۶ اشاره می کند که بر اساس این ماده، قاضی می تواند معتاد را به مراکز ذیربط برای ترک منتقل کند.
از نظر رییس کار گروه کاهش تقاضای اعتیاد کمیته مستقل مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام ، این اقدام بسیار خوب است اما آیا پیش روی قاضی ، اسامی مراکز متعدد ترک اعتیاد وجود دارد و قاضی می تواند در صورت صلاحدید به جای دو تا سه ماه اقامت معتاد در مرکز ترک اعتیاد ، این زمان را به ۹ ماه افزایش دهد؟
وی با بیان اینکه نکته اساسی در مورد ماده ۱۶ نبود یک ارزیابی دقیق از روند اجرا است که میزان موفقیت برنامه را نشان دهد ، این خبر را هم می دهد که ستاد مبارزه با مواد مخدر در حال تدوین برنامه ارزیابی است .
صفاتیان هر چند از زحمات پلیس برای مبارزه با اعتیاد سپاسگزاری می کند و مشکل را مشکل ماده قانونی می داند، اما اظهار امیدواری می کند که با ارزیابی دقیق تر در روند اجرای ماده ۱۶ ، با مشکل اعتیاد برخورد بهتری از سوی مسوولان مشاهده شود.