بسیاری از کارشناسان اجتماعی معتقدند : معتادان پس از ترک اعتیاد نیاز به حمایت خانواده و اجتماع دارند. این درحالی است که اغلب آنها پس از بهبودی به دلیل رفتارهای گذشته دوران اعتیاد که نشأت گرفته از این بیماری بوده مورد بی مهری، طرد خانواده ها و در مواردی طرد از جامعه قرار می گیرند.
از این رو برای روشن شدن زمینه حمایت باید نیازمعتادان، شرایط و طرز فکر آنان را پس از ترک شناخت. حال با یک انسان که به دلایل گوناگون دچار اعتیاد به موادمخدر شده و بر اثر خستگی و درماندگی از مصرف مواد ، آن را ترک کرده است تا با امیدهای تازه به آغوش جامعه و خانواده بازگردد، چه باید کرد ؟
ایرنا بر آن است ، مؤلفه حمایت اجتماعی از معتادان و جامعه پذیر کردن آنان را به بحث و گفت وگو بگذارد و به سوال ، چگونگی آماده سازی جامعه و خانواده برای پذیرش و باز اجتماعی کردن معتادان بهبود یافته پاسخ دهد .
در گفت وگویی با دکتر « جعفر بای» ، آسیب شناس اجتماعی به بررسی و واکاوی این مسئله پرداخته شده است . جعفر بای دانش آموخته جامعه شناسی و استاد دانشگاه آثار متعددی را در حوزه آسیب های اجتماعی تألیف کرده است .
آنچه در ادامه می خوانید ماحصل این گفت وگو است :
**س: حمایت اجتماعی از معتادان بهبود یافته و ایجاد احساس تعلق اجتماعی و تقویت پیوند اجتماعی در آنان چه میزان در کاهش عوامل استرس زای زندگی اجتماعی آنان مؤثر است ؟
– برای اینکه پازل ترک اعتیاد کامل چیده شود و فرایند آن نهایی و دقیق به نقطه پایانی برسد باید معتادان بهبود یافته را به جامعه به سلامت بازگردانیم .
یکی از مهمترین اصل در این فرایند اشتغال و جبران زیان و ضررهایی است که جامعه از فرد بهبود یافته انتظار دارد . باز اجتماعی کردن فرد معتاد اصل بسیار مهم و اساسی برای ایجاد ارتباط مفید و مؤ ثرفرد معتاد با جامعه و اطرافیان است .
فردی که معتاد می شود در حقیقت از جامعه طرد می شود و نگرش اجتماعی نسبت به او بار منفی دارد و با سوء ظن با او برخورد می شود لذا باید معتاد بهبود یافته طوری به جامعه معرفی شود که آن نگرش منفی رفع شود و شرایطی فراهم شود که جامعه به فرد بهبود یافته اعتماد کند .
فرد معتاد دچار ضرر و زیان فراوانی شده است و آن بی اعتباری او است لذا باید فرد بهبود یافته اعتبار بخشی شود و جامعه او را بپذیرد . تا زمانی که فرد بهبود یافته با پذیرش مجدد اجتماعی مواجه نشود او همچنان روش اعتیاد را پیشه خواهد گرفت . به همین دلیل معتقدم ، باز اجتماعی کردن معتاد بهبود یافته مهم تر از ترک اعتیاد است و اگر این ا فراد بهبود یافته را به سلامت به جامعه منتقل نکنیم فرایند بهبودی ناقص خواهد بود .
**س : آگاه سازی در سطح جامعه ، خانواده و افراد به همراه مدیریت صحیح و برنامه ریزی منسجم چه میزان در ایجاد احساس ثبات و اطمینان بیشتر معتادان بهبود یافته مؤثر است ؟
– یک روش بسیار خوبی به نام ‘خانواده درمانی’ (Family therapy) برای ترک اعتیاد در آمریکا انجام می شود که به جای برگزاری کلاس های آموزشی، مرحله اول به خانواده فرد معتاد آموزش و خانواده او را مورد ارزیابی قرار می دهند زیرا تعامل و ارتباط فرد معتاد با خانواده اش است لذا خانواده باید رفتار او را با این فرد تنظیم کند وتعامل درستی با فرد معتاد داشته باشد .
اعتقاد من بر این است که یک فرد معتاد به علت رابطه ناقص خود با خانواده به این مشکل دچار شده است و تازمانی که این ارتباطات ناقص ترمیم ودرمان نشود به طور قطع آن عنصر مولد اعتیاد در آن جامعه موجود است .
بنابر این اصلاح رفتار اطرافیان مقدم بر خود معتاد است ، مدیریت ارتباط اطرافیان مهم ترو اساسی تر از کار با خود معتاد است .
در جامعه ایرانی خانواده از جایگاه بسیار مقدسی برخوردار است و این سرمایه بسیار بزرگی است اما یک نقصی هم که در خانواده های ایرانی وجود دارد آن است که خانواده ایرانی به علت تعلق و پیوندی که بین اعضای خانواده وجود دارد معتادان دیرتر خیابانی می شوند چون خانواده آنان را پوشش داده و حمایت می کند این حمایت های افراطی خانواده ، باعث می شود که معتاد درمان نشود لذا باید از این سرمایه غنی عاطفی خانواده به نفع معتاد استفاده کنیم .
**س: چه راهکارهایی برای حمایت اجتماعی از معتادان وجامعه پذیرن کردن آنان پیشنهاد می کنید ؟
– یکی از راهکارهای عملی راه اندازی شبکه هایی است که معتادان بهبود یافته بتوانند در تعامل با هم تمرین درست زندگی کردن و ارتباط درست با جامعه را آموزش ببینند به عبارت دیگر ازطرفی باید ابتداجامعه را آگاه و آماده کنیم و از طرف دیگرافراد بهبود یافته را برای جلب اعتماد آماده کنیم زیرا اصلاح رفتار ، منش و گفتار بخشی از این بهبودی است .
همچنین باید مهارت های ارتباطی به معتادان بهبودیافته آموزش داده شود تا این افراد بتوانند به درستی با جامعه ارتباط برقرار کنند . آموزش های نظری نمی تواند کارساز باشد بلکه آموزش باید عملی و در چارچوب شبکه ها صورت گیردتا جامعه این افراد را بپذیرد و آنان را طرد نکند .
درمورد کمپ های ترک اعتیاد موادمخدر هم باید انتقادی بکنم و آن این است که شیوه های مرسوم در این کمپ ها به علت بومی نبودن و نبود انطباق با فرهنگ کشور ما باعث شده است فرایند ترک اعتیاد ناقص رها می شود .