به گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر؛ به نقل از خبرگزاری ایلنا؛ دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، در گفتوگو با خبرنگار ایلنا درباره تعلل در کشت خشخاش و همچنین کمبود داروهای مسکن در کشور اظهار کرد: یکی از موضوعات بسیار مهم امروز کشور، مسئله مواد مخدر و داروهای مخدر است. بر اساس ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است میزان داروهای مورد نیاز سالانه کشور را از طریق معاونت درمان برآورد و اعلام کند. این وزارتخانه مشخص میکند که در طول یک سال چه میزان داروی مورد نیاز برای درمان بیماران مبتلا به اعتیاد یا سایر بیماران وجود دارد و این اطلاعات را در اختیار سازمان غذا و دارو قرار میدهد.
وی افزود: سازمان غذا و دارو نیز بر مبنای این برآوردها، میزان مواد اولیه مورد نیاز برای تولید داروها را تعیین کرده و متناسب با نیاز کشور، اقدامات لازم را برای تأمین و تولید انجام میدهد.
تأمین مواد اولیه از محل کشفیات
عباسی با اشاره به شیوه تأمین مواد اولیه داروهای مخدر در کشور گفت: در سالهای گذشته، تأمین این مواد از دو منبع انجام میشد که بخش عمده آن از محل کشفیات بود. پلیس در جریان مبارزه با قاچاقچیان مواد مخدر و با صرف هزینه و تلاش فراوان، مواد کشفشده را در اختیار سازمان غذا و دارو قرار میداد.
وی ادامه داد: این فرآیند با حضور نمایندگان پلیس و دادستانی انجام و صورتجلسه میشد و سپس سازمان غذا و دارو از این مواد برای تولید داروهای مخدر مورد نیاز کشور استفاده میکرد. بنابراین وزارت بهداشت موظف بود نیاز یکساله خود را بهدرستی پیشبینی و اعلام کند و در صورتی که احتمال کمبود در طول سال وجود داشت، آن را بهموقع اطلاعرسانی کند.
نشت دارو از چرخه تولید تا مراکز درمانی
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: با روی کار آمدن طالبان در افغانستان و توقف کشت خشخاش از سوی این کشور، میزان کشفیات نیز کاهش یافت. البته این مسئله به تنهایی نمیتواند علت اصلی کمبود دارو در سال جاری باشد.
وی افزود: در واقع بخشی از مشکل به پیشبینینشدن دقیق نیازها بازمیگردد و بخشی دیگر نیز ناشی از خروج مقداری از مواد از چرخه رسمی تولید، توزیع و مصرف است. این نشت از کارخانهها به دانشگاهها و سپس به مراکز ترک اعتیاد رخ داده و در نتیجه برخی مراکز مجاز درمانی با کمبود دارو مواجه شدهاند.
عباسی تصریح کرد: برخی از این داروها اکنون در اختیار پزشکان درمانگر و حتی در برخی عطاریها و بازار مشاهده میشود. این موضوع نشان میدهد که مشکل صرفاً در برآورد اولیه نبوده، بلکه در مراحل تولید، توزیع و مصرف نیز نشت دارو رخ داده است.
وی ادامه داد: این نشت ممکن است در کارخانه، در مسیر انتقال به دانشگاههای علوم پزشکی یا در مراحل بعدی اتفاق افتاده باشد. هرچند میزان آن در برخی بخشها کمتر است، اما در مجموع نشان میدهد که در این زنجیره اتفاقاتی رخ داده که نیازمند بررسی و نظارت دقیقتر است.
معدومسازی بخشی از کشفیات به دلیل ناخالصی
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به مشکلات موجود در استفاده از مواد کشفشده گفت: در خصوص کشفیات نیز دو مسئله اساسی وجود داشته است. نخست اینکه قاچاقچیان معمولاً مواد مختلفی را به مواد مخدر اضافه میکردند که مصرف آنها برای افراد عوارض و بیماریهای متعددی به همراه داشت.
وی افزود: از سوی دیگر، در برخی موارد میزان ناخالصی به حدی بود که امکان استفاده از این مواد برای تولید دارو وجود نداشت؛ بنابراین چنین موادی قابل بهرهبرداری نبوده و ناچار معدوم و سوزانده میشدند.
ارزیابیهای دقیق درباره شربت اپیوم
عباسی با اشاره به کاهش کشفیات ناشی از توقف کشت خشخاش در افغانستان اظهار کرد: این موضوع بدون تردید بخشی از منابع تأمین مواد اولیه را تحت تأثیر قرار داده است، اما در حوزه درمان، جلسات متعددی در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس و همچنین در وزارت بهداشت برگزار شده و متولیان درمان کشور راهکارهای مختلف را مورد بررسی قرار دادهاند.
وی ادامه داد: در خصوص شربت اپیوم، پروتکلهای درمانی و شیوههای مصرف نیز ارزیابیهای دقیق و کارشناسی انجام شده و انجمنهای علمی و تخصصی حاضر در وزارت بهداشت، تدابیر جدیدی را برای مدیریت شرایط فعلی و عبور از این بحران درمانی پیشنهاد کردهاند.
الزامی برای مصرف شربت اپیوم توسط همه بیماران وجود ندارد
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تصریح کرد: در گذشته معمولاً در مراحل اولیه درمان از برخی داروهای دیگر استفاده میشد و سپس بیمار به سمت مصرف شربت اپیوم هدایت میشد. هرچند تغییر دارو ممکن است شرایط خاصی ایجاد کند، اما بر اساس پروتکلهای علمی موجود، هیچ الزامی وجود ندارد که همه بیماران صرفاً از شربت اپیوم استفاده کنند.
وی افزود: در حال حاضر در مراکز درمانی فعال کشور، بخشی از بیماران از شربت اپیوم، بخشی از داروی بوپرنورفین و گروهی نیز از متادون استفاده میکنند. بنابراین بیمارانی که با بوپرنورفین یا متادون روند درمان مناسبی دارند، میتوانند بدون مشکل مصرف همان دارو را ادامه دهند.
میزان استاندارد درمانی ۱۸ سیسی است، اما در برخی مراکز تا ۶۰ سیسی تجویز میشد
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به برخی ناهماهنگیها در تجویز شربت اپیوم اظهار کرد: در مورد بیمارانی که از شربت اپیوم استفاده میکنند، در برخی مراکز درمانی اتفاقاتی رخ داده است که نیازمند بازنگری و اصلاح روندهاست.
وی افزود: بر اساس آمارهای موجود، میزان استاندارد درمانی برای مصرف شربت اپیوم حدود ۱۸ سیسی تعیین شده است، اما در برخی مراکز مشاهده شده که این میزان به ۴۰، ۵۰ و حتی ۶۰ سیسی نیز افزایش یافته و برای بیماران تجویز شده است.
افزایش تجویز، زمینه انتقال شربت به خارج از مراکز را فراهم کرد
عباسی با بیان اینکه تجویز مقادیر بالاتر از استاندارد، به طور طبیعی موجب کاهش ذخایر موجود شربت اپیوم میشود، گفت: از سوی دیگر، برخی بیماران موظف بودند شربت را در حضور پزشک یا پرستار مصرف کنند، اما بخشی از سهمیه خود را برای روزهای بعد به منزل منتقل میکردند.
وی ادامه داد: هنگامی که میزان تجویز از ۱۸ سیسی به ۶۰ سیسی افزایش پیدا میکند، طبیعتاً حجم بیشتری از شربت از مراکز درمانی خارج میشود و این مسئله میتواند زمینهساز قاچاق، فروش غیرقانونی یا سوءمصرف آن شود.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: در برخی موارد، افراد شربت اپیوم را جوشانده و از آن تریاک تهیه میکردند و سپس این ماده را به فروش میرساندند. این موضوع نشان میدهد که بخشی از فرآیند درمان با آسیبها و انحرافاتی مواجه بوده و نیازمند اصلاح جدی است.
حرکت علمی جهان به سمت درمان با بوپرنورفین
وی با اشاره به تحولات علمی حوزه درمان اعتیاد در جهان اظهار کرد: امروز شواهد علمی و تجربیات بینالمللی نشان میدهد که بسیاری از کشورها به سمت استفاده از داروی بوپرنورفین حرکت کردهاند و این دارو جایگاه مهمی در پروتکلهای نوین درمان اعتیاد پیدا کرده است.
عباسی افزود: در همین راستا، تبادلات علمی متعددی با کشورهای مختلف از جمله روسیه انجام شده و گروهی از متخصصان این کشور نیز برای بررسی و تبادل تجربیات به ایران دعوت شدند.
وی ادامه داد: این متخصصان حدود چهار تا پنج روز در ایران حضور داشتند و در نشستها، سمینارها و جلسات علمی متعددی شرکت کردند. در جریان این گفتوگوها از آنان پرسیده شد که آیا در کشورشان از شربت اپیوم برای درمان اعتیاد استفاده میشود یا خیر که پاسخ آنان منفی بود.
بوپرنورفین اثربخشی درمانی بیشتری دارد
مدیرکل درمان و حمایتهای اجتماعی ستاد مبارزه با مواد مخدر گفت: متخصصان روسی اعلام کردند که در کشورشان اساساً شربت اپیوم تجویز نمیشود و درمان بیماران مبتلا به اختلال مصرف مواد عمدتاً بر پایه بوپرنورفین انجام میگیرد.
وی تصریح کرد: بوپرنورفین هرچند داروی جدیدی محسوب نمیشود و سالهاست در حوزه درمان اعتیاد مورد استفاده قرار میگیرد، اما مطالعات و شواهد علمی جدید نشان دادهاند که اثربخشی درمانی آن در بسیاری از موارد از شربت اپیوم بیشتر است و نتایج مطلوبتری را برای بیماران به همراه دارد.
تغییر رویکرد درمانی در کشور به سمت بوپرنورفین
عباسی با اشاره به سیاستهای جدید وزارت بهداشت اظهار کرد: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونت درمان این وزارتخانه با اتکا به شواهد علمی، نظر انجمنهای تخصصی و همچنین بررسیهای کارشناسی گسترده، به این جمعبندی رسیدهاند که در شرایط فعلی و با توجه به محدودیتهای موجود در تأمین شربت اپیوم، حرکت به سمت درمان مبتنی بر بوپرنورفین ضروری است.
وی افزود: این رویکرد در قالب دستورالعملهای جدید به مراکز درمانی ابلاغ شده و بخش قابل توجهی از مراکز نیز فعالیت خود را بر مبنای این شیوه درمانی تنظیم کردهاند. البته این به معنای حذف کامل شربت اپیوم نیست و همچنان در موارد لازم مورد استفاده قرار میگیرد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: پروتکلهای درمانی کشور به تدریج به سمت استفاده بیشتر از بوپرنورفین حرکت میکنند و این روند با رویکردهای علمی رایج در سطح جهان نیز همسو است.
بازنگری در پروتکلهای درمانی ضروری است
وی خاطرنشان کرد: تدابیری که در وزارت بهداشت برای تأمین مواد اولیه، اصلاح شیوههای درمان و بازنگری در پروتکلهای موجود پیشبینی شده، مبتنی بر شواهد علمی و تجربیات جهانی است و میتواند تحولی مثبت در حوزه درمان اعتیاد ایجاد کند.
عباسی افزود: البته ممکن است برخی بیماران که سالها از شربت اپیوم استفاده کردهاند، نسبت به این تغییر مقاومت داشته باشند یا برخی پزشکان نگران باشند که عدم دسترسی بیماران به این دارو، آنان را به سمت مصرف مواد پرخطر سوق دهد، اما واقعیت این است که موفقیت درمان در گرو همکاری و همراهی خود بیمار است.
وی تصریح کرد: اگر فردی تمایل واقعی برای درمان نداشته باشد، حتی مصرف شربت اپیوم نیز نمیتواند به بهبودی پایدار او منجر شود.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه گفت: در برخی موارد مشاهده شده افرادی که پنج، هفت، ده یا حتی پانزده سال تحت درمان با شربت اپیوم بودهاند، نه تنها میزان مصرفشان کاهش نیافته بلکه افزایش نیز پیدا کرده است.
وی افزود: این موضوع نشان میدهد که در برخی بخشها، اجرای پروتکلهای درمانی با موفقیت کامل همراه نبوده و ضرورت دارد در شیوههای درمان، نحوه تجویز دارو و همچنین فرآیند تأمین و توزیع آن بازنگری جدی صورت گیرد.
عباسی تأکید کرد: شربت اپیوم همچنان از چرخه درمان کشور حذف نشده و وزارت بهداشت نیز توجه لازم را به این موضوع دارد، اما شرایط موجود ایجاب میکند که از ظرفیت داروهای جایگزین و روشهای نوین درمانی نیز به شکل گستردهتری استفاده شود.
مسئولیت تأمین دارو بر عهده وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو است
عباسی با تأکید بر اینکه ستاد مبارزه با مواد مخدر مسئولیت سیاستگذاری، هماهنگی، برنامهریزی و نظارت را بر عهده دارد، اظهار کرد: متولی اصلی حوزه درمان در کشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است و مسئولیت تأمین دارو نیز بر عهده سازمان غذا و دارو قرار دارد.
وی افزود: روال تأمین دارو از گذشته نیز به همین شکل بوده است؛ به این معنا که باید نیازسنجی و پیشبینی اولیه بهدرستی انجام میشد، مواد اولیه مورد نیاز تأمین میگردید و فرآیند تولید دارو نیز متناسب با نیاز کشور صورت میگرفت.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: با این حال، تاکنون وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بهصورت رسمی و دقیق اعلام نکرده است که با کمبود جدی در این حوزه مواجه شده باشد. البته ممکن است در برخی محافل و رسانهها مباحثی در این زمینه مطرح شود، اما مرجع اصلی اعلام وضعیت، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو هستند.
وی ادامه داد: ممکن است برخی شرکتهای دارویی مسائل اقتصادی و مالی را مطرح کنند، اما در بخش تولید همچنان یکی از منابع تأمین مواد اولیه، کشفیات مواد مخدر است که در اختیار دستگاههای ذیربط قرار میگیرد.
واردات راهکار پرهزینهای است
عباسی با اشاره به سایر روشهای تأمین مواد اولیه داروهای مخدر گفت: یکی دیگر از راهکارهای موجود، واردات است؛ اما واردات این مواد با توجه به قیمتهای فعلی در بازار جهانی، هزینههای ارزی قابل توجهی را به کشور تحمیل میکند.
وی افزود: علاوه بر این، بر اساس مفاد کنوانسیونهای بینالمللی کنترل مواد مخدر، امکان واردات بیش از سقف و میزان مجاز تعیینشده وجود ندارد و کشورها موظفاند در چارچوب سهمیههای مشخص عمل کنند.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تصریح کرد: به همین دلیل، یکی از گزینههای مهم و راهبردی پیشرو، حرکت به سمت تأمین مواد اولیه از طریق کشت داخلی است.
کشت خشخاش با سایر گیاهان متفاوت است
وی با اشاره به حساسیتهای موجود در زمینه کشت خشخاش اظهار کرد: کشت خشخاش با کشت بسیاری از گیاهان دیگر، از جمله برخی گونههای شقایق، تفاوتهای اساسی دارد.
عباسی توضیح داد: در صورتی که کشت خشخاش بدون ضابطه و کنترل انجام شود، هر فردی میتواند نسبت به کاشت این گیاه اقدام کند، پس از رشد آن، کپسول گیاه را تیغ بزند، شیره آن را استخراج کرده و مورد استفاده قرار دهد؛ موضوعی که میتواند تبعات و مخاطرات متعددی برای کشور به همراه داشته باشد.
وی افزود: به همین دلیل، هرگونه تصمیمگیری درباره کشت خشخاش باید با در نظر گرفتن همه ملاحظات امنیتی، اجتماعی، فرهنگی و بهداشتی انجام شود تا از بروز آسیبهای احتمالی جلوگیری شود.
ضرورت حرکت به سمت تأمین مواد اولیه از طریق کشت
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به برنامههای موجود برای تولید مواد اولیه دارویی در داخل کشور گفت: در حال حاضر موضوع تولید «شقایق الیفرا» بهطور جدی در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه داد: شقایق الیفرا از این جهت با خشخاش تفاوت دارد که قابلیت تیغزنی و استخراج مستقیم شیره را ندارد و برای بهرهبرداری از آن، باید محصول پس از رسیدن کامل برداشت و به کارخانههای استحصال منتقل شود تا مواد مؤثره مورد نیاز برای تولید دارو استخراج گردد.
عباسی خاطرنشان کرد: از آنجا که ستاد مبارزه با مواد مخدر خود متولی تولید دارو یا اداره کارخانههای داروسازی نیست، مطالبه ما از دستگاههای مسئول و متولیان امر این است که موضوع تأمین مواد اولیه از طریق کشت داخلی را با جدیت بیشتری دنبال کنند.
وی افزود: امروز یکی از مطالبات جدی در این حوزه آن است که دستگاههای ذیربط با تسریع در فرآیندهای اجرایی، زمینه تولید پایدار مواد اولیه دارویی در داخل کشور را فراهم کنند تا وابستگی به منابع محدود موجود کاهش یابد و نیازهای درمانی کشور با اطمینان بیشتری تأمین شود.
کاشت شقایق الیفرا در زمینهای محصور و تحت کنترل کامل
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه با تأکید بر برنامهریزیهای انجامشده برای تأمین پایدار مواد اولیه دارویی اظهار کرد: در این زمینه یک آییننامه مشترک میان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت جهاد کشاورزی و سایر شرکتها و دستگاههای ذیربط تدوین شده است.
وی افزود: بر اساس این آییننامه، کشت گیاه مورد نظر در زمینهای کاملاً محصور، تحت کنترل و با نظارت دقیق دستگاههای مسئول انجام خواهد شد و فرآیند به گونهای طراحی شده است که امکان انحراف یا سوءاستفاده به حداقل برسد.
عباسی تصریح کرد: این برنامه با هدف تأمین پایدار مواد اولیه دارویی در دستور کار قرار گرفته و قطعاً به مرحله تولید خواهد رسید، هرچند ممکن است در مسیر اجرا وقفهها یا چالشهایی نیز ایجاد شود.
پوشش دوره گذار با داروهای جایگزین
وی ادامه داد: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان غذا و دارو با اتخاذ تدابیر لازم، در این دوره گذار از داروهای جایگزین استفاده خواهند کرد تا خللی در روند درمان بیماران ایجاد نشود.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: با توجه به ملاحظات فرهنگی و اجتماعی، محصول «شقایق الیفرا» میتواند نقش مهمی در تأمین نیازهای دارویی کشور ایفا کند و بخشی از مشکلات موجود در این حوزه را برطرف سازد.
وی افزود: بر اساس نظر وزارت جهاد کشاورزی، بذر این گیاه در مراکز تحقیقاتی مورد ارزیابی و بررسی دقیق قرار گرفته و مراحل نهایی برای اجرای طرح کشت در حال انجام است.
عباسی خاطرنشان کرد: هدف نهایی این برنامه آن است که با اجرای صحیح طرحهای کشت کنترلشده و بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و اجرایی کشور، مشکل تأمین مواد اولیه دارویی در حوزه درمان اعتیاد بهصورت پایدار برطرف شود و نیازهای دارویی کشور با اتکا به تولید داخلی تأمین گردد.
وی در پایان تأکید کرد: مجموعه اقدامات انجامشده و برنامههای در دست اجرا، در صورت تحقق کامل، میتواند مسیر تأمین داروهای مورد نیاز کشور را پایدارتر کرده و وابستگی به منابع محدود را کاهش دهد. این روند با همکاری دستگاههای اجرایی و همراهی نهادهای علمی و تخصصی، به سمت یک نظام پایدار و کنترلشده در حوزه تأمین مواد اولیه دارویی در حال حرکت است.
انتهای پیام/